KALİTE YÖNETİMİ ÇALIŞMALARI

1. Türkiye Sağlık Sistemi'nde Yataklı Tedavi Kurumlarının Yeri ve

Buralarda Yürütülen Kalite Çalışmaları

Türkiye'de yataklı tedavi kurumları; Sağlık Bakanlığı, Milli Savunma

Bakanlığı ve Üniversite  ile özel hastanelerden oluşmaktadır. Yeni

düzenleme ile birleştirilen Devlet Hastaneleri ve SSK hastaneleri ile kurum

tabiplikleri ve birçok kuruma ait hastane Sağlık Bakanlığı bünyesinde tek elden

hizmet vermeye devam etmektedir. Buna göre Türkiye'de Sağlık Bakanlığı en

büyük hizmet sunucu olarak görülmektedir. Özel hastaneler ve Kamu hastaneleri

toplumun sağlık hizmeti ihtiyacına cevap vermektedirler.

Öncelikle Türkiye sağlık sisteminin önemli ölçüde yükü Sağlık Bakanlığı

hastaneleri üzerindedir. Sağlık Bakanlığı gerçek anlamda sektörün hakimidir ve

kapasitenin büyük kısmını oluşturmaktadır. Hastanelerde çalışan hekim sayıları

değerlendirildiğinde ise en yüksek istihdam Sağlık Bakanlığı'na bağlı

hastanelerde yaratılmaktadır. Buradan yola çıkarak Sağlık Bakanlığı'na bağlı

hastanelerde yapılacak iyileştirme çalışmalarının, Türkiye'de sağlık sistemine

büyük katkıda bulunacağı öne sürülebilir. Ayrıca bu kurumlarda iyi bir yönetim

modelinin, ilgili hastanelerde etkili ve verimli bir şekilde işletilmesi neticesinde

sağlık sisteminde gözle görülür iyileşmelerin olması mümkün görülmektedir.

İnsanın en değerli varlığı olan sağlık ile uğraşan hastanelerde sunulan hizmetin

temelde iki fonksiyonu bulunmaktadır. Bunlar

o Hastaların teşhis, tedavi ve bakım süreçlerinin planlanması,

o Bu süreci destekleyecek idari ve destek hizmetlerinin gerçekleştirilmesi.

Hastanelerde TKY çalışmaları, hastanelerin bu fonksiyonlarının

gerçekleştirilmesini sağlayan süreçlerle doğrudan ilişkilidir. Bu süreçler; teşhis,

tedavi ve bakım süreçleri ile bunları destekleyen alt süreçlerden oluşmaktadır.

Örneğin; poliklinik süreci, klinik süreci, ameliyathane süreci, acil servis süreci,

laboratuvar süreci ele alındığında ve bu süreçlerin her biri tek tek irdelendiğinde,

hizmetlerin birbirleri ile aşırı ilintili olduğu görülmektedir. İdari ve destek

süreçlerinin ise, tıbbi süreçlere kesintisiz katkı sağlaması gerekmektedir.

Bu açıdan değerlendirildiğinde; aslında hastaneler yönetilmesi en zor olan

kuruluşlar arasında yer almaktadır. Bunun nedenleri ise

1. Hizmet konusu olan insan sağlığı, kişinin en değerli varlığı olup, hizmette çoğu

zaman geri dönüş şansı yoktur. Teşhis ve tedavi hizmetinin hataya tahammülü

olmayıp, hata oranının artması çoğu zaman mortalite oranını artırabilmektedir.

2. Bu hizmetler çok sayıda farklı meslek grubundan oluşan çalışanlarca

sunulmaktadır. Hizmeti alanlarla hizmeti sunanlar doğrudan ilişki içindedir. Bu

kadar farklı meslek grubunun ortak bir amaç doğrultusunda çalıştığı kuruluş

sayısı çok sınırlıdır.

3. Tıp teknolojisi her geçen gün gelişmekte, teşhis ve tedavi süreçlerinde

kullanılan tıbbi cihazların ortalama 4 yılda bir yeni jenerasyonu üretilmektedir. Bu

cihazların edinimlerinin yanı sıra, ölçüm sonuçlarının doğruluğu da (kalibrasyon)

teşhis ve tedavi sürecinde yaşamsal öneme sahiptir. Yeni teknolojilere yapılan

yatırım, sabit masrafları artırmaktadır. Bu yüzden paranın yönetimi Toplam Kalite

Yönetiminin temel işlevlerinden biridir. (Özevren, 1990: 55).

4. Tüm sistemin 365 gün 24 saat kesintisiz çalışmasının sağlanması zorunludur.

5. Hastalara sunulan hizmetler pahalı hizmetlerdir.

Tüm bu özellikler dikkate alındığında sağlık kuruluşlarının son derece

profesyonelce ve çağdaş yönetim tekniklerine uygun bir biçimde yönetilmeleri

gerekliliği ortaya çıkmakta ve bu da TKY' yi gündeme getirmektedir. Ayrıca;

1. Ekonomik gücü artan hastaların daha kaliteli hizmet beklentisinde olması,

2. Yasal düzenlemelerdeki değişiklikler (örneğin farklı sosyal güvenlik

kurumlarına üye hastalarının istediği yerde tedavi olma serbestliğinin getirilmesi),

3. Sağlık kuruluşları arasındaki rekabet,

4. Kaliteli sağlık hizmeti beklentisi,

5. Finansal kaynakların rasyonel kullanılması için maliyetlerin düşürülerek,

hizmet kalitesinin artırılması

gibi parametrelere göre kalite çalışmalarının, öncelikli olarak uygulanması

gereken alanlardan birinin de hastaneler olduğu ortaya çıkmaktadır. Sonuç

olarak profesyonel nedenler, sosyal nedenler, politik ve ekonomik nedenler sağlık

kuruluşlarında kaliteyi gerekli kılmaktadır.

2. Yataklı Tedavi Kurumlarında Kalite Yönetimi Çalışmaları

Türkiye'de yataklı tedavi kurumlarında kalite yönetimi çalışmalarının geçmişi

oldukça yenidir. Kalite yönetimi çalışmaları ile, ülkede sağlık hizmeti talep eden

tüm tarafların, bu hizmeti en iyi, en uygun ve en kolay ulaşılabilir biçimde, en

ideal şartlarda almalarının sağlanması amaçlanmaktadır. Bunun

gerçekleşebilmesi amacıyla kurumlar çağdaş yönetim araçlarından

yararlanmaktadırlar. Bu bağlamda Toplam Kalite Yönetimi birçok kurumda

olduğu gibi hastanelerde de tercih edilen yönetsel bir felsefe ve model olarak

değerlendirilmektedir.

Son birkaç yıldır SSK, Sağlık Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Üniversite,

Vakıf ve özel sektör sağlık kuruluşlarında kalite çalışmaları başlatılmıştır.

Kamuda çok sayıda hastanede ISO 9001 belgesi almak için çalışmalar

yürütülmektedir. Ayrıca Sağlık Bakanlığı hastanelerinde hasta odaklı, hasta ve

çalışanın memnuniyetini arttırmaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Bu amaçla

kalite yönetim hizmetleri yönergesi ve hizmet satın alınmasına yönelik

şartnameler hazırlanmıştır. Yönerge, hizmetleri toplam kalite yönetimine

dayandırmaktadır ve hastanelerdeki süreci koordine etmek ve yönetmek için

mekanizmaları tanımlamaktadır. Ayrıca halen hastanelerde kalite yönetim

sistemlerinin oluşturulmasına yönelik bilincin sağlanması amacıyla eğitim

çalışmaları devam etmektedir.

İşgören eğitiminin veya geliştirme uğraşlarının başarıya ulaşabilmesinin birinci

koşulu bu çabaların sürekli olmasıdır. İnsanı ve teknolojiyi konu alan bilim

dallarında görülen hızlı gelişme süreci içinde eğitimin sürekli ve çok yönlü olması

çağımızda artık bir zorunluluk haline gelmiştir (Sabuncuoğlu, 1997: 132-133).

Eğitim ve yetiştirme kavramlarından hangisi ele alınırsa alınsın, olay sistematik,

ölçülebilir, yönetilebilir bir kişisel veya örgütsel değişim olayıdır (Koçel, 1999: 35).

Sağlık çalışanlarının mesleki becerilerini artırmanın yanı sıra kalite yönetimi

konularında eğitimler almalarını sağlamak sağlıkta kaliteli hizmetin gerekleri

arasında yer almaktadır.

Toplam Kalite Yönetim sistemi, kuruluş içinde tüm çalışanların bilgilendirilmesini

ve buna ilişkin eğitim programları tasarlanmasını ve uygulanmasını gerektirir.

Tüm çalışanlara toplam kalite felsefesinin açıklanması, benimsetilmesi örgütün

üst kademe yönetiminden alt kademelerde görevli işçi ve teknik elemanlara

verilecek eğitimlerle gerçekleştirilmektedir. (Eren, 2001: 110). Ayrıca eğitimin

performansla ilişkisi de dikkate alınmalı, personelin yeni görevler üstlenmek için

gerekli bilgi ve beceriye sahip olmaları sağlanmalıdır (Canman, 2000: 128). Bu

sayede sunulan hizmetin sürekli iyileştirilmesi ve paydaşların memnuniyet

düzeyinin artırılması mümkün olabilecektir.

Yakın geçmişte SSK hastanelerinde Toplam Kalite Yönetimi çalışmaları belirli bir

zamana yayılmış biçimde yürütülmüştür. Bu çalışmalar neticesinde kurumlarda

belirli gelişme ve iyileşmeler meydana gelmiştir. Ancak kamu kurumlarında kalite

yönetimi çalışmalarının karşılaşacağı bir takım engeller nedeniyle, arzu edilen

sonuçlara ulaşılmasının zaman alması beklenmektedir.

Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından, yataklı tedavi kurumlarında

verilmekte olan sağlık hizmetleri ile ilgili olarak yürütülen Toplam Kalite Yönetimi

çalışmaları, Sağlık Bakanlığına bağlı yataklı tedavi kurumlarında sunulan

hizmetlerin ve yürütülen faaliyetlerin, Toplam Kalite Yönetimi anlayışı ile; kalite,

güven, yüksek verim, motivasyon, süreklilik, rekabet, ekip anlayışı ve kalite

kültürü içinde yürütülmesine ilişkin usûl ve esasları düzenlemek amacıyla "Yataklı

Tedavi Kurumları Kalite Yönetimi Hizmet Yönergesi" hazırlanarak, Ocak 2002

tarihi itibariyle Valiliklere gönderilmiştir.

Yönergenin kurumlara gönderilmesi ile TKY çalışmalarına aktif olarak geçilmiştir.

Bu çerçevede ISO 9001 Kalite Yönetim Sistem Belgesi almış 36 kurum bulunmakta

olup, Ayrıca 110 kurumda Yönerge çerçevesinde konseyler oluşturulmuş, eğitim ve belgelendirme çalışmaları için hazırlıklarına başlamıştır.

2002 yılı içinde hastane yönetimlerinin Toplam Kalite Yönetimi uygulamaları

konusunda bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi amacıyla "Hastane Yönetimi ve

Sağlık Hizmetlerinde Toplam Kalite Yönetimi Uygulamaları" konulu toplantılar

düzenlenmiş, ayrıca "Sağlık Hizmet Politikaları"nın belirlenmesi konusunda

toplantılar yapılmıştır.

Toplam Kalite Yönetiminin Bakanlığa bağlı yataklı tedavi kurumlarında

uygulanmasına ilişkin hizmet alımlarının yapılması sürecinde kullanılmak üzere

beş kişilik bir komisyon tarafından örnek şartname olarak kullanılmak üzere "TS

EN- ISO 9001: 2000 Kalite Yönetim Sistemleri Danışmanlık-Eğitim Hizmetleri

Satın Alınması Teknik Şartname" ile "Kalibrasyon Hizmetleri Satın Alınması

Teknik Şartnamesi" hazırlanarak, Valiliklere gönderilmiştir. Aynı komisyonca

rehber kaynak olarak kullanılmak üzere hazırlanan "ISO 9001: 2000 Kalite

Yönetim Sistemi Uygulama Kılavuzu" nun basımı tamamlanarak kurumlara

gönderilmiştir.

Ayrıca, kurumların kalite yönetimi çalışmalarına başlamadan önce teknik, fiziki alt

yapı ve yönetimsel olarak değerlendirilmeleri amacıyla "Temel Kriterler" ve

belgelendirme öncesi kalite güvence sistemi ile Bakanlık politikalarının

entegrasyonunun sağlanıp sağlanmadığını ölçmek amacıyla hazırlanan

"Belgelendirme Öncesi Kriterler" hazırlanarak Sağlık Müdürlüklerine

gönderilmiştir (http://www.saglik.gov.tr/extras/pdf/tkyrapor.pdf 20.03.04):

2004 yılında Kalite Koordinatörlüğü kurulmuş ve Sağlık Bakanlığı'nın kalite

alanındaki tüm çalışmaları bu koordinatörlük çatısı altında bir araya getirilmiştir.

Ayrıca Akreditasyon çalışmaları ile ilgili hazırlıklar yapılmış, kalite yönetimi

konusunda çeşitli düzeylerde bilgilendirme ve eğitim çalışmaları devam

etmiştir.

 

Bu sürecin sonunda 23/03/2007 tarihli ve 2542 sayılı Makam Onayı ile yürürlüğe konulan   Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurum Ve Kuruluşlarında Kaliteyi Geliştirme Ve Performans Değerlendirme Yönergesi 1 Mayıs '007 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu yönergeye bağlı olarak illerde il performans ve kalite koordinatörlüğü kurulmuş ve bu koordinatörlükler görev tanımları yapılmıştır. İl Kalite koordinatörlükleri ilgili yönergenin Ek-2 de yer alan İldeki kamu hastanelerinin kurum alt yapı ve süreç değerlendirme formu ile değerlendirme görevi verilmiştir. Bu yönerge uyarınca İl kalite koordinetörlükleri tarafından oluşturulan ekipler tarafından yılda 3 kez denetlenmesi öngörülmüş ve denetimler başlatılmıştır. Ek-2 Alt Yapı süreç değerlendirmesi kapsamında 150 kriter ve 200 puandan oluşan soru seti uygulanmıştır.

Bknz:http://www.performans.saglik.gov.tr/content/files/hizmetler/kurumsal/kurumsal_kaliteyi_gelistirme_ve_performans_degerlendirme_yonerge.doc

 

Ek-Değerlendirme kriterleri aşağıdaki başlıklardan oluşmaktaydı

 

  1. Hizmete Erişim,
  2. Yönetim
  3. Bilgi Yönetimi
  4. Laboratuvar
  5. Radyoloji
  6. Ameliyathane
  7. Klinikler
  8. Hasta ve Çalışan Güvenliği
  9. Enfeksiyonların Önlenmesi ve Kontrolü
  10. Yoğun Bakımlar
  11. Diyaliz
  12. Tesis Yönetimi ve Güvenlik
  13. Eczane
  14. Acil Servis
  15. Mutfak
  16. Çamaşırhane
  17. Arşiv
  18. Depo
  19. Morg

 

 

Bu kriterlerden en yüksek puanlar Tesis yönetimi ve Güvenlik, Enfeksiyonların Önlenmesi ve Kontrolü ve Hasta Çalışan Güvenliği dir.

Belirlenen kriterler incelendiğinde daha çok JCI tarafından yayınlanmış bulunan 2003 versiyonu hedef alınarak hazırlanmıştır.

 

Bu arada 2008 yılı içerinde JCI tarafından Hastane Akreditasyon Standardı revize edilmiş ve yeni başlıklar ilave edilmiştir.

Etiket : SAĞLIK HİZMETİ SUNUMUNDA YATAKLI TEDAVİ KURUMLARI ve KALİTE YÖNETİMİ ÇALIŞMALARI